คำถาม : วิธีสกัดสารสมุนไพรสด ว่านงาช้าง- อยากได้วิธีสกัดสารสมุนไพรสดคะ เช่น ว่านงาช้าง
- Date : 29/6/2569 16:54:00
คำตอบ : การสกัดสารจากสมุนไพรมีหลายวิธี ขึ้นอยู่กับว่าต้องการสารในกลุ่มใด ดังนั้นควรศึกษารายละเอียดของพืชและสารสำคัญที่อยู่ในพืชชนิดนั้น ๆ ก่อนเลือกวิธีการสกัด
ตัวอย่างวิธีการสกัดสมุนไพรสดอย่างง่ายมีรายละเอียดดังนี้
1. การคั้นสด: นำสมุนไพรมาล้างน้ำให้สะอาด ผึ่งให้สะเด็ดน้ำ หั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ เพื่อให้ง่ายต่อการบด นำไปตำในครกให้ละเอียด หรือใช้เครื่องปั่น (อาจเติมน้ำสะอาดเล็กน้อยเพื่อให้ปั่นง่ายขึ้น นำส่วนผสมที่ได้มากรองด้วยผ้าขาวบาง บีบคั้นเอาแต่น้ำ อย่างไรก็ตาม น้ำคั้นที่ได้จะมีอายุการใช้งานสั้นมาก ควรเตรียมแล้วใช้ทันที หรือแช่เย็นไว้ 1 วัน ก่อนนำไปใช้
2. การต้ม: ล้างสมุนไพรให้สะอาด หั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ เติมน้ำ 2-3 เท่า หรือให้น้ำท่วมสูงเกินสมุนไพรประมาณ 5 นิ้ว นำขึ้นตั้งไฟปานกลางจนเดือด จับเวลาเมื่อเริ่มเดือด ใช้เวลาประมาณ 30-45 นาที หากน้ำแห้งให้เติมน้ำ เมื่อสีน้ำสกัดไม่เข้มจากเดิม ให้ยกลง กรองด้วยผ้าขาวบาง 3 ชั้น นำกากมาต้มซ้ำแบบเดิม รวมน้ำสกัด 2 ครั้งเข้าด้วยกัน ตั้งไฟเคี่ยวต่อจนได้น้ำหนักที่ต้องการ ส่วนใหญ่จะนิยมให้น้ำหนักน้ำสกัดเท่ากับน้ำหนักสมุนไพรที่นำมาสกัด เช่น สมุนไพร 1 กก. เมื่อสกัดเสร็จแล้ว ได้น้ำสกัด 1 กก. ซึ่งง่ายต่อการคำนวณสัดส่วน อย่างไรก็ตาม ความร้อนจากการต้มอาจทำลายสารสำคัญบางชนิดที่สลายตัวง่ายเมื่อโดนความร้อน และหากเตรียมเก็บไว้นาน อาจเกิดการเน่าเสียได้ สามารถแก้ไขได้ 2 วิธี คือ เติมสารกันเสีย หรือเคี่ยวให้เข้มข้นที่สุดเท่าที่จะทำได้ เช่น เคี่ยวจนเหลือน้ำหนัก 1 ใน 5 แต่ต้องระวังไม่ให้สารสกัดไหม้
3. การหมักด้วยตัวทำละลาย: ล้างสมุนไพรให้สะอาด หั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ หรือบดหยาบๆ ใส่ลงในโหลแก้วที่ผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว (อบหรือต้ม) เทตัวทำละลาย (เช่น ethyl alcohol หรือ propylene glycol) ลงไปให้ท่วมสมุนไพร ปิดฝาให้สนิท เก็บโหลไว้ในที่ร่ม หลีกเลี่ยงแสงแดด หมักทิ้งไว้ประมาณ 7-14 วัน โดยมีการเขย่าเบาๆ ทุกวัน เมื่อครบกำหนด ให้นำมากรองเอากากออกด้วยกระดาษกรองหรือผ้าขาวบางซ้อนกันหลาย ๆ ชั้น อย่างไรก็ตาม หากสมุนไพรสดมีน้ำเป็นส่วนประกอบสูง น้ำจากสมุนไพรจะออกมาเจือจางตัวทำละลาย ทำให้สารสกัดเน่าเสียได้ง่ายขึ้น
ตัวอย่างการสกัดข้างต้นจะทำให้ได้สารสกัดหยาบของสมุนไพร โดยสามารถระบุได้แค่ว่าเป็นสารสกัดน้ำ สารสกัดแอลกอฮอล์ หรือสารสกัด propylene glycol ตามตัวทำละลายที่ใช้ แต่จะไม่สามารถระบุชนิดหรือปริมาณของสารสำคัญที่สกัดได้ จนกว่าจะนำสารสกัดดังกล่าวไปตรวจสอบในห้องปฏิบัติการ
อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีการสกัด และการสกัดสารสำคัญจากสมุนไพรได้ในหนังสือ คู่มือผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางเพื่อเศรษฐกิจชุมชน และ ยาและผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ ซึ่งสามารถหาอ่านได้ที่ห้องสมุดของทางศูนย์ฯ หรือห้องสมุดของคณะเภสัชศาสตร์ ตามมหาวิทยาลัยต่าง ๆ
อ้างอิง :
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางเพื่อเศรษฐกิจชุมชน. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: โครงการพัฒนาตำรา กองทุนสนับสนุนกิจกรรม มูลนิธิแพทย์แผนไทยพัฒนา สถาบันแพทย์แผนไทย; 2545.
- วีณา จิรัจฉริยากูล, บรรณาธิการ. ยาและผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ. กรุงเทพฯ: ภาควิชาเภสัชวินิจฉัย คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล; 2534.
.png){kind=logo}
ศนย์ข้อมูลสมุนไพร FanPage
mpic_mupy 