เสลดพังพอนตัวผู้

ชื่อวิทยาศาสตร์ Barleria lupulina Lindl.

วงศ์ Acanthaceae

ชื่อพ้อง -

ชื่ออื่นๆ ซองระอา เช็กเชเกี่ยม พิมเสนต้น เสลดพังพอน

สารออกฤทธิ์ acetylbarlerin, shanzhiside methyl ester, 6-O-acetylshanzhiside methyl ester,

8-O-acetylshanzhiside methyl ester (1)

ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่เกี่ยวกับโรคงูสวัด เริม

1. ฤทธิ์ลดการอักเสบ

สาร iridoids 4 ชนิด จากเสลดพังพอนตัวผู้ คือ shanzhiside methyl ester (I), 8-O-acetyl-shanzhiside methyl ester (II), 6-O-acetylshanzhiside methyl ester (III) และ acetyl barlerin (IV) มีฤทธิ์ลดบวมที่ข้อเท้าหนูขาวที่ถูกเหนี่ยวนำโดย carrageenan โดยมีลำดับการออกฤทธิ์ของสารจากมากไปน้อย คือ III > I > II> = IV (1)

2. ฤทธิ์ต้านเริม

สารสกัดน้ำจากใบไม่มีฤทธิ์ยับยั้ง Herpes simplex virus type 2 (HSV2) ด้วยวิธีทดสอบ plaque inhibition assay (2, 3) และไม่มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ Herpes simplex virus type 1 (HSV1) (3) ส่วนสกัดน้ำจากทั้งต้นที่ขนาดความเข้มข้นไม่เป็นพิษต่อเซลล์วีโร ไม่มีฤทธิ์ยับยั้ง HSV1 (4) เช่นกัน

สารสกัดเมทานอลจากใบและกิ่ง เมื่อทดสอบด้วยวิธี plaque inhibition assay พบว่าสารสกัดมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ HSV2 จากผู้ป่วยโรคเริม แต่ไม่มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ HSV2 strain G ซึ่งเป็นสายพันธุ์มาตรฐาน เมื่อทดสอบด้วยวิธี yield reduction assay พบว่าสารสกัดดังกล่าวยับยั้งเชื้อ HSV2 strain G และเชื้อที่ได้จากผู้ป่วย (5)

3. ฤทธิ์แก้ปวด

เมื่อป้อนสารสกัดคลอโรฟอร์มจากส่วนเหนือดิน ขนาด 125-500 มก./กก. เข้าทางปากหนูถีบจักร พบว่าสามารถลดจำนวนของการบิดและยืดของลำตัวเมื่อถูกกระตุ้นโดยกรดอะเซติก ผลของสารสกัดจะเพิ่มขึ้นตามขนาดของสารสกัดที่ใช้ ลดช่วงเวลาของการเลียขาในระยะหลังของการทดสอบเมื่อถูกกระตุ้นโดยฟอร์มาลิน แต่ไม่มีผลต่อระยะแรกของการทดสอบ สารสกัดนี้ไม่มีผลต่อการทดสอบด้วยความร้อน จากผลของการทดลองแสดงว่าสารสกัดมีฤทธิ์ลดอาการปวดได้เมื่อใช้ acetic acid หรือ formalin แต่ใช้ความร้อนไม่ได้ผล (6)

หลักฐานความเป็นพิษและการทดสอบความเป็นพิษ

ไม่มีรายงานการวิจัย

จากผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่า สารสกัดจากใบและกิ่งของเสลดพังพอนตัวผู้มีฤทธิ์ยับยั้งเริมได้ และยังมีฤทธิ์ลดการอักเสบ ซึ่งสารออกฤทธิ์เป็น iridoid และลดอาการปวด การนำมาขยี้ทาจึงช่วยบรรเทา อย่างไรก็ตามควรมีการทดสอบว่าสารออกฤทธิ์ยับยั้งเริมว่าเป็น iridoid หรือไม่ และพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ต่อไป

เอกสารอ้างอิง

1. Satrayavivad J, Suksamran A, Tanasomwong W, Tonsuwonnont W, Chantharaksri U. The antiinflammatory action of iridoids obtained from Barleria lupulina. การประชุม Princess Congress I, 10-13 Dec, กรุงเทพฯ :26.

2. ชื่นฤดี ไชยวสุ ทวีผล เดชาติวงศ์ ณ อยุธยา เครือวัลย์ พลจันทร ปราณี ชวลิตธำรง สุทธิโชค จงตระกูลศิริ. การศึกษาฤทธิ์ของสารสกัดจากใบเสลดพังพอนและใบพญายอต่อเชื้อ Herpes simplex virus type-2 ในหลอดทดลอง. วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ 2535;34(4):153-8.

3. Yoosook C, Bunyapraphatsara N, Boonyakiat Y, Kantasuk C. Anti-Herpes simplex virus activities of crude water extracts of Thai medicinal plants. Phytomedicine 1999; 6(6):411-9.

4. บุญเกิด คงยิ่งยศ แจ่มใส เพียรทอง ทิพยา เอกลักษณานันท์ สนธยา สิมะเสถียรโสภณ. ฤทธิ์ต้านไวรัสเฮอร์ปีส์ซิมเพลกซ์ของสมุนไพรไทย. การ ประชุมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 16, 25-27 ต.ค. 2533.

5. Yoosook C, Panpisutchai Y, Chaichana S, Santisuk T, Reutrakul V. Evaluation of anti-HSV2 activities of Barleria lupulina and Clinacanthus nutans. J Ethnopharmacol 1999;67:179-87.

6. Reanmongkol W, Subhadhirasakul S. Antinociceptive effects of Barleria lupulina extracts in mice. Songklanakarin J Sci Technol 1997;19(2):189-95.