1.  ชื่อสมุนไพร           ผักบุ้งทะเล

          ชื่อวิทยาศาสตร์ Ipomoea pes-caprae (L.) R.Br.

          ชื่อวงศ์           CONVOLVULACEAE

          ชื่อพ้อง           Ipomoea biloba  Forssk. subsp. pescaprae

                             Convolvulus pes-caprae  L.

          ชื่ออังกฤษ        beach morning-glory, goat's foot creeper

          ชื่อท้องถิ่น        ละบูเลาห์

 

2. ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

          ไม้ล้มลุก เลื้อยตามผิวดิน มักพบในพื้นที่ใกล้ทะเล ทั้งต้นมียางขาว ใบเดี่ยวออกเรียงสลับกัน กว้าง 7-11 เซนติเมตร ยาว 5-8 เซนติเมตร แผ่นใบค่อนข้างหนา โคนใบรูปหัวใจ ปลายเว้าลึก ดอกออกเป็นช่อ ตามซอกใบ ช่อละ 4-6 ดอก กลีบดอกสีม่วงชมพู โคนเชื่อมติดกันเป็นถ้วย ปลายบานออกคล้ายปากแตร ผลเป็นผลแห้ง แตกได้ รูปกลมหรือรูปไข่

 

3.  ส่วนที่ใช้เป็นยาและสรรพคุณ

          -ส่วนใบ           รักษาอาการพิษจากแมงกะพรุน

 

4. สารสำคัญที่ออกฤทธิ์

          Beta-damascenone และ E-ehytol มีฤทธิ์ทำให้หลอดเลือดคลายตัวเป็นผลให้การอักเสบลดลง   สารออกฤทธิ์ลดการอักเสบอื่น ได้แก่ 2-hydroxy-4,4,7-trimethyl-1-(4H)-naphthalenone, (-)-mellein, eugenol, 4-vinyl guaiacol, actinidols Ia และ Ib ซึ่งออกฤทธิ์ต้านพรอสตาแกลนดิน

 

5. ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา

          5.1   ฤทธิ์ต้านฮีสตามีน

                 ส่วนสกัดที่เป็นไขมันที่ไม่สามารถทำปฏิกิริยาเกิดเป็นสบู่ได้ (unsaponifiable fraction) และสารที่มีผลึกรูปเข็มสีขาวซึ่งได้จากสารสกัดด้วยปิโตรเลียมอีเทอร์จากใบ และน้ำคั้นจากใบสด มีฤทธิ์ต้านฮีสตามีนเมื่อทดสอบกับผิวหนัง แต่ส่วนสกัดอื่น ๆ และส่วนสกัดที่เป็นเมือกจากสารสกัดด้วยน้ำไม่พบว่ามีฤทธิ์ต้านฮีสตามีน 

       ครีมที่มีสารสกัดจากใบผักบุ้งทะเลในความเข้มข้นร้อยละ 1 จะมีฤทธิ์ถอนพิษแมงกะพรุน พบว่าเมื่อใช้ครีมทาทันทีในวันแรกที่โดนแมงกะพรุนพิษ ตุ่มแดงและอาการคันจะลดลงและหายไปภายใน 2 วัน ถ้าใช้ยาในรายที่มีพิษเป็นแผลเรื้อรัง พบว่าแผลจะหายไปร้อยละ 50 ภายใน 1 สัปดาห์ และหายสนิทภายใน 1-1.5 เดือน 

          5.2               ฤทธิ์ลดการอักเสบ

                 สารสกัดด้วยอีเทอร์และเอทานอลจากใบ มีฤทธิ์ลดการอักเสบ โดยออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้างพรอสตาแกลนดิน

          5.3   ฤทธิ์แก้ปวด

       เมื่อฉีดสารสกัดด้วยเอทิลอะซีเตทและน้ำจากส่วนเหนือดินเข้าช่องท้องหนูเม้าส์จะลดอาการปวดที่ถูกกระตุ้นโดยกรดอะซิติกและฟอร์มาลินได้   การให้หนูกินสารสกัดด้วยเมทานอลจะลดอาการปวดได้ใกล้เคียงกับแอสไพรินหรือพาราเซตามอล  สารสกัดด้วยเมทานอลและสารสกัดด้วยน้ำไม่ว่าจะให้โดยการฉีดเข้าช่องท้องหรือให้กินจะลดอาการปวดในหนูเม้าส์ได้เช่นเดียวกับการฉีดสารสกัดด้วยเอทานอลจากส่วนเหนือดินเข้าช่องท้องของหนูเม้าส์

 

6. อาการข้างเคียง

          ยังไม่มีรายงาน

 

7. ความเป็นพิษทั่วไปและต่อระบบสืบพันธุ์

7.1  การทดสอบความเป็นพิษ

                 เมื่อป้อนสารสกัดด้วยแอลกอฮอล์ร้อยละ 95   สารสกัดด้วยน้ำหรือสารสกัดด้วยปิโตรเลียมอีเทอร์จากใบผักบุ้งทะเลให้สุนัข ไม่พบว่าเกิดพิษ   และเมื่อป้อนสารสกัดด้วยน้ำจากทั้งต้นให้แมวที่ท้อง ไม่พบความเป็นพิษ เช่นเดียวกับหนูแรทที่กินสารสกัดจากใบผักบุ้งทะเล   สำหรับการทดสอบความเป็นพิษเฉพาะที่พบว่าสารสกัดจากใบผักบุ้งทะเลไม่ระคายเคืองผิวหนังทั้งผิวหนังธรรมดาและผิวหนังที่ขูดถลอกของกระต่าย

 

8.  วิธีการใช้

8.1   การใช้ผักบุ้งทะเลรักษาอาการพิษจากแมงกะพรุนตามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุข (สาธารณสุขมูลฐาน)

       ใช้ทรายขัดบริเวณที่โดนพิษแมงกะพรุนเพื่อเอาเมือกของแมงกะพรุนออกไปก่อน แล้วใช้ใบขยี้ทาลดการอักเสบจากพิษแมงกะพรุน   

8.2   ยาจากสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติ

                            ไม่มี